RSS

Category Archives: “Ομιλίες”

ΖΑΚΥΝΘΙΝΟ ΛΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ: μια ανώνυμη διασκευή του “Ερωτόκριτου”*

*σε Ομιλία.

Η διασκευή του “Ερωτόκριτου” σε Ομιλία, το πλήρες κείμενο της οποίας παρουσιάζουμε στην παρουσα ανάρτηση, έχει μεταγραφεί από χειρόγραφο ανώνυμου διασκευαστή, προερχόμενο από την κωμόπολη Μαχαιράδο της Ζακύνθου. Πρόκειται για βιβλιοδετημένο λογιστικό τετράδιο, διαστάσεων 30Χ20 εκατοστών, με χειρόγραφη μονογραφημένη αρίθμηση φύλλων, που αρχίζει από το φύλλο 30 και τελειώνει στο φύλλο 70. Δηλαδή, λείπουν τα πρώτα 29 φύλλα. Το χειρόγραφο, ολόκληρο γραμμένο από το ίδιο χέρι, αρχίζει από την δεύτερη σελίδα του φύλλου 30 και τελειώνει στην πρώτη σελίδα του φύλλου 70. Άγραφες είναι οι σελίδες των φύλλων 50β, 51α, 63β, 64α, 66α, 66β, 67α, 67β, 68α και 68β. Χρονολόγηση της διασκευής δεν σημειώνεται στο χειρόγραφο. Πάντως, στην εισαγωγή, που κάνει ο “Υπασπιστής”, πριν από τον “Ποιητή”, αναφέρεται ότι “την εμιλήσανε αυτή την ομιλία” το 1923 και το 1934 (στίχοι 9-12). Συνεπώς, το χειρόγραφο είναι μεταγενέστερο, πολύ πιθανόν της δεκαετίας του 1950. Βεβαιωμένη μαρτυρία για παράσταση του “Ερωτόκριτου” στο Μαχαιράδο, με βάση το παρόν χειρόγραφο, έχουμε το 1961.

Η διασκευή έχει συνολικά 1.146 δεκαπεντασύλλαβους στίχους, που ομοιοκαταληκτούν ανά διστιχία. Το βασικό κείμενο του Κορνάρου αποτελείται από από 10.012 στίχους. Ο διασκευαστής προσεγγίζει πιστά το τεράστιο κείμενο βάσης. Οι σκηνές επιλέγονται σύμφωνα με τη ροή της πλοκής του πρωτοτύπου, με κριτήριο τη συντομία και την δραματική συνοχή και ευκρίνεια. Οι στίχοι μεταγράφονται με ελάχιστες αλλαγές, κυρίως όσον αφορά το λεξιλόγιο, που καθαρίζεται από τους κρητικούς ιδιωματισμούς, στην καθομιλουμένη της υπαίθρου, με το ασυνίζητο αλλά και με κάποιες παραχωρήσεις στην καθαρεύουσα.

Στη διασκευή έχουμε 26 από τα πρόσωπα του πρωτοτύπου, στα οποία προστίθεται ένα ακόμα, ο “Υπασπιστής”, (πρώτη καινοτομία του διασκευαστή), που είναι αυτός που “ανοίγει” την παράσταση, πριν από τον πρόλογο του Ποιητή. Οι νέοι εμβόλιμοι στίχοι είναι ελάχιστοι, με ύφος σαφώς λαϊκότροπο. Το κείμενο βάσης της διασκευής είναι η έκδοση του “Ερωτόκριτου” από τον Στέφανο Ξανθουδίδη.

H αναφορά στο έτος 1713, (στίχος 1, της διασκευής, ) παραπέμπει στην πρώτη έκδοση του “Ερωτόκριτου” στη Βενετία και όχι βέβαια στη πτώση του Χάνδακα. Η αναφορά, εξ αλλου, ότι ο ίδιος ο Βιτσέντζος Κορνάρος (1553 – 1614), έφερε στη Ζάκυνθο το χειρόγραφο του “Ερωτόκριτου”, τα “χαρτία”, (στίχος 8), είναι πίστη αφελής της λαϊκής παράδοσης. Ο “Ερωτόκριτος ” γράφτηκε στη χρονική περίοδο των ετών 1590-1610. Χειρόγραφα των έργων του Κρητικού θεάτρου κυκλοφορούσαν στα ενετοκρατούμενα Επτάνησα, φερμένα από Κρήτες πρόσφυγες, πριν και μετά την πλήρη υποδούλωση της Κρήτης από τους Τούρκους, το 1669.

Το κείμενο της διασκευής είναι ανορθόγραφο και γι αυτό στην παρούσα μεταγραφή του υιοθετήθηκε η ενοποίηση της ορθογραφίας, μαζί με κάποιες, ελάχιστες, γλωσσικές διoρθώσεις. Τα εντός αγκυλών {…} κείμενα είναι συμπληρώσεις και επεξηγήσεις του επιμελητή.

Τέλος, τα έργα του Κρητικού θεάτρου, κυρίως ο “Ερωτόκριτος”, η “Ερωφίλη” και η “Θυσία του Αβραάμ”, ως γνωστόν παίζονταν στη Ζάκυνθο διασκευασμένα σε Ομιλίες από τις αρχές του 18ου αιώνα. Η διασκευή του Μαχαιράδου είναι ένα ακόμη τεκμήριο ότι η παράδοση αυτή συνεχίστηκε αξιοθαύμαστα και τον εικοστό αιώνα.

σ.α.

Advertisements
 

Tags: , ,

ΖΑΚΥΝΘΙΝΑ: του Καρναβαλιού*

  • Ο πρόλογος του Δασκάλου στην παραλλαγή της Ομιλίας “Ρεβέκκα”:

“Στα χίλϊα οκτακόσϊα και στα ογδοντατρία

τότες την ιστορίσανε τούτη την ομιλία.

Τώρα θα την ειπώ κι εγώ με βάσανα και πίκρα,

κείνοι που τη στορήσανε στον Άδη κατεβήκαν.

Ήθελα νά ‘μουνα μικρός, δύο χρόνια παρακάτου,

να βγάλω το καπέλλο μου να το πετάξω κάτου,

να το πετάω εδώ κι εκεί, κλωτσίες μέσα στ’ ασκέρι,

όπως το κάνα οι παλαιοί κι είχαν συνήθειο οι γέροι.”

(Αφήγηση Νιόνιου Κυβετού – Ανθρωπάκη, ετών 72. Μαχαιράδο. Καταγραφή Σ. Αντίοχου).

 
4 Comments

Posted by on February 24, 2019 in "Ομιλίες", "ΡΕΒΕΚΚΑ"

 

Tags: , , ,

ΖΑΚΥΝΘΙΝΟ ΛΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ: “Ρεβέκκα”, μια παλαιά ριζοσπαστική Ομιλία που σώθηκε στη λαϊκή προφορική παράδοση

A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

B. ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ της καταγραφής του Σαράντη Αντίοχου*

 

Tags: , , ,

“ΓΑΪΔΟΥΡΟΚΑΒΑΛΛΑ”, μια παλαιά ζακυνθινή Ομιλία

Μια από τις παλαιότερες Ομιλίες του Ζακυνθινού λαϊκού θεάτρου είναι η “Γαϊδουροκαβάλλα”. Σύμφωνα με ένα χειρόγραφο κείμενο του Α. Γαΐτα, του 19ου αιώνα, που δημοσίευσε ο Ντίνος Κονόμος (εφ. “Ζάκυνθος”, αρ. φυλ. 3, 15 Φεβρουαρίου 1962, έχουμε την ακόλουθη σχετική μαρτυρία:

 

Tags: ,

ΖΑΚΥΝΘΙΝΟ ΛΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ*

 

“ΡΕΒΕΚΚΑ”, μια παλαιά Ομιλία που διασώθηκε στην προφορική παράδοση.

 

ΡΕΒΕΚΚΑ -EISAGOGI

 

 

Tags: , , , ,

ΖΑΚΥΝΘΙΝΑ: μια σπουδαία έκδοση

Ο φίλος ποιητής Διονύσης Σέρρας είχε την ευγενική καλωσύνη να μας στείλει από την Ζάκυνθο ένα αντίτυπο του “Χάση”  του Δημητρίου Γουζέλη  (1774-1843), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΦΥΛΛΑ, σε διασκευή Κ. Πορφύρη (1910-1967). Τον ευχαριστούμε από καρδιάς. Η ηθογραφική αυτή κωμωδία του Γουζέλη (1794) πρωτοεκδόθηκε, αν δεν κάνουμε λάθος, το 1860 στη Ζάκυνθο,  και επανεκδόθηκε έκτοτε αρκετές φορές. Πρόκειται για έργο διάσημο, που τράβηξε την προσοχή πολλών λογίων   και ανθρώπων του θεάτρου, μελετητών και δημιουργών. Η σπουδαιότητά του από ζακυνθινολογική και θεατρολογική άποψη είναι μεγάλη και αναμφισβήτητη. Ένας αληθινός καθρέπτης της κοινωνίας του Τζάντε μας στα τέλη του 18ου αιώνα και μοναδικό αποκορύφωμα του παραδοσιακού ζακυνθινού λαϊκού θεάτρου, των περίφημων Ομιλιών, από τις οποίες εμπνεέται ο επώνυμος  πλέον  δημιουργός. Όμως, η γλωσσική ιδιομορφία και θεατρική οικονομία του έργου  καθιστούσε δύσκολη την έντεχνη  από σκηνής διδασκαλία του. Εξαίρεση η παρουσίασή του  υπό μορφή Ομιλίας, διασκευασμένο και αναμορφωμένο από έμπειρους λαϊκούς δασκάλους . 

Η παρούσα έκδοση του “Χάση” από τα  ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΦΥΛΛΑ είναι πολύτιμη γιατί η εμπνευσμένη και καλλιτεχνική διασκευή του έργου από τον αείμνηστο  Κ. Πορφύρη το καθιστά πλέον πρόσφορο στην σκηνική διδασκαλία, διατηρουμένων και όλων των αναμφισβήτητων χαρισμάτων του πρωτότυπου κειμένου. Πράγματι η διασκευή αυτή έχει ενταχθεί, πριν ακόμη δημοσιευθεί,  στο ρεπερτόριο του έντεχνου θεάτρου μας. Το 1977 ο θίασος “Ελεύθεροι Καλλιτέχνες” του Φοίβου Ταξιάρχη  παρουσίασε τον “Χάση“,  “σε διασκευή, γλωσσική και σκηνική ανάπλαση από τον Κ. Πορφύρη”,   σε σειρά παραστάσεων ανά την Ελλάδα, συμπεριλαμβανόμενης της Ζακύνθου, στο πλαίσιο της Τέταρτης Συνάντησης Μεσαιωνικού και Λαϊκού Θεάτρου. 

Η από ετών προσδοκόμενη δημοσίευση της σπουδαίας και χρησιμότατατης αυτής διασκευής του “Χάση“, πραγματοποιείται εφέτος  χάρη στην πρωτοβουλία του Διονύση Σέρρα και προσλαμβάνει επετειακό χαρακτήρα, με την συμπλήρωση πενήντα χρόνων από τον θάνατο του Κ. Πορφύρη, του ζακυνθινού συγγραφέα που τόσα προσέφερε στη μελέτη και   προβολή της ανανεωτικής πολιτιστισμικής αξίας του  λαϊκού θεάτρου.

Ο καλαίσθητος τόμος περιλαμβάνει επίσης “Αντί προλόγου” ένα αξιοπρόσεκτο κείμενο του επιμελητή της έκδοσης Διονύση Σέρρα, γραμμένο με αίσθημα και λογιοσύνη, καθώς και Επίμετρο, όπου καταχωρείται η  χρήσιμη   μελέτη του Ζήσιμου Χ. Συνοδινού με θέμα “Η διασκευή του Κ. Πορφύρη στον Χάση  του Δημητρίου Γουζέλη”, που είχε πρωτοδημοσιευθεί στο περιοδικό Επτανησιακά Φύλλα, το 2005. Το σκίτσο του εξωφύλλου είναι του Κ. Πορφύρη και απεικονίζει παράσταση της Ομιλίας ” Ο Κρίνος και η Ανθία ” , σε πλατεία της Ζακύνθου.

 

Μια φωτογραφία από την υπαίθρια παράσταση του θιάσου “Ελεύθεροι Καλλιτέχνες”, στην πλατεία Αγίου Μάρκου

στη Ζάκυνθο, στο πλαίσιο της Τέταρτης Διεθνούς Συνάντησης Μεσαιωνικού και Λαϊκού Θεάτρου, 7 Αυγούστου 1977.

Στο ρόλο του Χάση, δεξιά, ο Φοίβος Ταξιάρχης.

 

 

 

 

 

 

Tags: , , , , , , , ,

Ζακυνθινό λαϊκό θέατρο*

Διεθνές Συμπόσιο Λαϊκού Θεάτρου, Ζάκυνθος Αύγουστος 1977.

Από αριστερά: W. Puchner, Αικατερίνη Κουμαριανού, Ν. Παναγιωτάκης, 

Σαράντης Αντίοχος,    V. Rotolo.

 

* μια άγνωστη παραλλαγή της Ομιλίας  “Χρυσαυγή”

 

CHRYSAYGI – Α

Οι μάσκες είναι της Κατερίνας Χαριάτη, για τις παραστάσεις της “Χρυσαυγής”

στο πλαίσιο της Διεθνούς Συνάντησης Μεσαωνικού και Λαϊκού Θεάτρου

Ξάνθιππος

Φίσκος

                                      

Κριτής

 

 

Tags: , , , , ,

 
%d bloggers like this: