RSS

Tag Archives: Ugo Foscolo – Φώσκολος

ΦΩΣΚΟΛΙΑΝΑ – και πάλι: μια αξιοπρόσεκτη έκδοση

 

Ο αγαπητός  φίλος ποιητής Διονύσης Σέρρας μου στειλε από τη Ζάκυνθο τούτο το νέο  βιβλίο για τον Ούγο Φώσκολο. Τον ευχαριστώ από καρδιάς. Η συγγραφέας του  Μαρία Σγουρίδου,επίκουρος καθηγήτρια Ιταλικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ,  μας προσφέρει μια ευρεία, μεθοδική  και τεκμηριωμένη επισκόπηση του ποικιλότροπου αντίκτυπου που είχε και έχει  στο ελληνικό  ποιητικό milieu  ο ελληνο-ιταλός ποιητής. Ο υπότιτλος του βιβλίου το συγκεκριμενοποιεί: “απεικονίσεις – απηχήσεις – αντικατοπτρισμοί του έργου του στον ελλαδικό χώρο”.  Και είναι σωστό. Ο Φώσκολος, αποκλειστικά ιταλόγλωσσος συγγραφέας, έχει έλάχιστα μεταφραστεί στα Ελληνικά και φυσικά δεν μπορεί να γίνει λόγος για ευρεία  “πρόσληψη”  και επίδραση του έργου του. Ωστόσο, όπως τεκμηριώνεται στο παρόν βιβλίο, στους τελευταίους δύο αιώνες δεκάδες λογοτέχνες  ιδιαίτερα  στα Επτάνησα, πρωτίστως στη Ζάκυνθο και οριακά στην άλλη Ελλάδα, έχουν ασχοληθεί με τον Φώσκολο σε ποιηματά  και στιχουργήματα. Πρόκειται κατά κανόνα για κείμενα αφιερωματικά, επετειακού χαρακτήρα, στα οποία  εκτός από το omaggio και το εγκώμιο εκφράζεται κάποτε μια ιδιαίτερη λατρεία για τον μεγάλο μύστη του Ωραίου , αποδίδοντάς του “χάρητες” αγαθοποιές,  λυτρωτικές, ικανές να μας απαλλάξουν από τα δεινά μας!  Αμφιβάλλω αν αυτό θα χαροποιούσε τον ρασιοναλιστή και αντι-ιδεαλιστή Φώσκολο…   ‘Ετσι  όμως τον αντικρύζουν  διαχρονικώς κυρίως οι ζακύνθιοι,  για τους οποίους ο Φώσκολος ήταν και είναι πάντα μια ζωντανή και έντονη παρουσία στη γενέτειρά του, όπως επισημαίνει στον πρόλογο  ο καθηγητής  Γεράσιμος Γ.  Ζώρας. Την αρχή έκανε ο γενάρχης της Επτανησιακής Σχολής Διονύσιος Σολωμός με το πολυμεταφρασμένο  σονέτο του “In morte di Ugo Foscolo” : “έξοχο πνεύμα εμάς λυπήσου” (απόδοση Μαρκορά). 

Στο παρόν βιβλίο ανθολογούνται κείμενα “φωσκολικά”  33 ποιητών, στα οποία  η ερευνήτρια ανιχνεύει, σχολιάζει και αναδεικνύει τις φωσκολικές καταβολές. Η μεγάλη πλειονότητα αυτών των κειμένων κατά κανόνα δεν  αντανακλά   βαθειά γνώση ή/και έντονη επίδραση του φωσκολικού έργου,  αλλά  απηχήσεις του “φωσκολικού μύθου”, της φήμης και του περιπετειώδους  βίου του ποιητή μας. Και λέω “κατά κανόνᔨ  γιατί υπάρχουν  και  εξαιρέσεις. Κείμενα  που αποκαλύπτουν “γνώση” και  ενσωματώνουν “τρόπους”  και αρετές του φωσκολικού έργου.   Και μια από τις εξαιρέσεις  αυτές τη βρίσκουμε – πού αλλού άλλωστε; –  στη Ζάκυνθο!  Τύχη αγαθή, την  εντοπίζει η ερευνήτρια στο ποιητικό έργο του  Διονύση Σέρρα, στο  οποίο  αφιερώνει  το ένα τρίτο του βιβλίου της,  σελίδες αξιόλογες  που θα ήταν ευχής έργο να εκδοθούν   χωριστά,σαν αυτοτελής μονογραφία. Η Σγουρίδου μεθοδικά και με αγάπη αναλύει και προβάλλει την  παρουσία του Φώσκολου στο έργο του Σέρρα, αναδεικνύοντας τον τελευταίο  ως τον κατ’ εξοχήν “φωσκολιστή” ποιητή των ημερών μας. Γνωρίζουμε και έτσι τεκμηριώνεται από την Σγουρίδου, ότι από τόν Μαρτελάο , τον Σολωμό και τον Τερτσέτη  μέχρι σήμερα όλοι,  ή  σχεδόν όλοι,  οι ζακύνθιοι ποιητές, ορμώμενοι από ένα αίσθημα  υπέρτατου χρέους, θαυμασμού και ζακυνθινολατρείας ,  έχουν αφιερώσει στο Φώσκολο πλήθος κειμένων     (σονέτα, ωδές,επιγράμματα, χαϊκού,  στίχους,  κλπ). Οι άλλοι, εκτός του Σέρρα,  σύγχρονοί μας ζακυνθινοί ποιητές που εμπνέονται και γράφουν, ο καθένας με τον τρόπο του,  για τον Φώσκολο,   είναι οι εξής, (με τη σειρά που αναφέρονται στην εισαγωγή και ανθολογούνται στο Παράρτημα του παρόντος βιβλίου): Λούλα Βάλβη Μυλωνά,  Παναγιώτης Καποδίστριας, Διονύσης Φλεμοτόμος και Ζαχαρίας Στουφής.  Φαίνεται όμως ότι  ο Διονύσης Σέρρας είναι εκείνος που, σε σειρά ποιητικών συλλογών  και επικαιρικών λυρικοσατιρικών στιχουργημάτων του, ξεχωρίζει ως ο ποιητής που δημιουργικά και “επιμόνως” έχει  “εσωτερικεύσει”  περισσότερο τον Φώσκολο, εμπνεόμενος από το έργο, το πνεύμα, τις ιδέες και τα διδαγματά του. Το επίτευγμα αυτό οφείλεται χωρίς άλλο σε  μια σειρά ξεχωριστά  πλεονεκτήματα, προσόντα και αρετές που συγκεντρώνει ο σημερινός ποιητής: ζακυνθινή “ιδιοσυγκρασία” πέραν της καταγωγής,  ζακυνθινολατρεία, πόνος για τα δρώμενα της μικρής πατρίδας,  λάτρης του ωραίου, δεινή και πολυδιάστατη λογιοσύνη. Τα λυρικά ποιήματα και  λυρικοσατιρικά  στιχουργήματα του Σέρρα, πηγάζουν από την  ίδια αστήρευτη λυρική και σατιρική φλέβα , τους καρπούς της οποίας γεύτηκε  ο Ούγος Φώσκολος  στην αρχή του βίου του στο Τζάντε.

Σε σχέση με τους άλλους ανθολογούμενους, αξιοπρόσεκτα είναι  τα “φωσκολικά” κείμενα των παλαιοτέρων  επτανησίων: Γεωργίου Τερτσέτη (“Epistola a Ugo Foscolo”), Ανδρέα  Λασκαράτου (“Εις τον Φώσκολον”)  και  Γιάννη Τσακασιάνου “Στο σπίτι του Φώσκολου”, δύο ποιήματα με τον ίδιο τίτλο, των ετών  1881 1888). Από τους ποιητές του αθηναΙκού περιβάλλοντος ιδιαίτερη μνεία αξίζουν τα κείμενα του Μιλτιάδη Μαλακάση (“Ούγος Φώσκολος (Ευλαβική Προσφορά)” ,  και του “ναυαγισμένου”,  στους βάλτους της ελληνικής πολιτικής,  ναυπάκτιου λυρικού Γεωργίου Αθάνα, με τίτλο “Ελληνική Ωδή στον Ούγο Φώσκολο”.  Πρόκειται για ένα σπουδαίο ποιητικό  πόνημα   203 ανομοιοκατάληκτων δεκαπεντασύλλαβων στίχων,  αφιερωμένο στον  Φώσκολο το 1978, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 200 ετών από τη γέννησή του, το οποίο  αναλύεται  και σχολιάζεται  διεξοδικά και εύστοχα από την ερευνήτρια.

ΦΙΛΟΠΑΤΡΙΣ χωρίς καμιά αμφιβολία είναι ο Ούγος Φώσκολος, αλλά Φιλόπατρις AL DUALE. Στην Ευρώπη των ημερών του τον προσαγόρευαν “Ιταλό πατριώτη”. Στην Αγγλία της Regency περιόδου έγινε δεκτός, με τιμές και  εγκαρδιότητα από την αριστοκρατία και τους Whigs,  ως “an Italian patriot”. Τούτο δεν σημαίνει ότι ήταν λιγότερο “Έλληνας πατριώτης”. Το ενδιαφέρον και οι προσπάθειές του για την ελληνική αναγέννηση είναι επαρκώς γνωστά, όπως και τα  συναισθήματα  νόστου για την γενέτειρα γη.

Εφέτος, 190 χρόνια από τον θάνατό του, σχολιάζουμε εδώ τα τεκμήρια της φωσκολικής παρουσίας  στον ελλαδικό χώρο, πρωτίστως στη Ζάκυνθο. Δεν πρόκειται για μια παράξενη συγκινησιακής φύσεως  ιδιαιτερότητα  των συμπατριωτών του. Το έργο του Ούγου Φώσκολου στο σύνολό του, όχι μόνο η ποίησή του, διατηρεί τη φρεσκάδα και τη ζωντάνια μιας πολλαπλής νεωτερικότητας… Το πνεύμα του και το  δίδαγμά του παραμένουν  δημιουργικά, κάτι που μπορεί να συνοψιστεί σε  αυτή εδώ τη φράση του Eugenio Montale: “Il Foscolo è un poeta che non si è ripetuto mai”. Αξία που  θα άξιζε να έχουν  υπόψη οι ομότεχνοι, αλλά και ο αλγόριθμος της ακαδημαϊκής έρευνας.

Το βιβλίο των 450 και πλέον σελίδων, που κυκλοφόρησε από τις ζακυνθινές Εκδόσεις Τρίμορφο,  προλογίζεται από τον καθηγητή του Τμήματος Ιταλικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ Γεράσιμο Γ. Ζώρα και κλείνει με παράρτημα που περιλαμβάνει το σύνολο των εξεταζόμενων στιχουργημάτων. Πρόκειται για αξιόλογη  προσφορά στις φωσκολικές σπουδές και την Ζάκυνθο..

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Συγχαρητήρια θερμά στον ποιητή Διονύση Σέρρα.  Ως ζακύνθιος και φίλος,  με χαροποιεί το γεγονός ότι βρέθηκε πεπειραμένος κάλαμος italianista να γράψει για το ποιητικό του έργο, αναδεικνύοντας επιτυχώς τον στενό του σύνδεσμο με τον Φώσκολο. Τώρα που,  μετά τις πολυετείς προσπάθειες των ζακυνθίων και την ευρωπαϊκή συνδρομή,   απόκτησε και πάλι στέγη ο Ούγος μας στον ίδιο πατρογονικό του χώρο, εύχομαι και ελπίζω  να δοθεί  στον Διονύση Σέρρα, στον πιο “φωσκολιστή” από τους “φωσκολιστές” του τόπου, η δυνατότητα να συμβάλει ενεργώς  στο να καταστεί η CASA DI FOSCOLO  στη Ζάκυνθο  ένα πραγματικό κέντρο πολιτισμού, αυστηρά μέσα στο πλαίσιο του προορισμού του…

σ.α. 

 

 

 

 

 

.   

Advertisements
 

Tags: , , , , , , ,

ΦΩΣΚΟΛΙΑΝΑ : Οι φίλοι του Ούγου Φώσκολου / Foscolo´s friends*

This slideshow requires JavaScript.

*Μια εικονογραφική επιλογή των κυριωτέρων φίλων του Ούγου Φώσκολου, από τη νεότητά του έως τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην Αγγλία. Ο ποιητής μας από ιδιοσυγκρασία  έκανε εύκολα φίλους αλλά και εύκολα αποξένωνε πολλούς , ορμώμενος από μια περίεργη τάση αυτοκαταστροφής. Χαρακτηριστική  μιας τέτοιας συμπεριφοράς είναι η διαδρομή της φιλίας του με τον στενό του συνεργάτη και συμπαραστάτη  στα χρόνια της αυτοεξορίας του στο Λονδίνο, John Cam Hobhouse, επίσης στενό φίλο και συνεργάτη του Byron. Υπήρξαν ωστόσο και εκείνοι με τους οποίους  οι δεσμοί φιλίας διατηρήθηκαν άρρηκτοι. Θα αναφερθούν εδώ μόνο δύο:  ο Άγγλος τραπεζίτης και πολιτικός Hudson Gurney και ο Ισπανός κληρικός, αυτοεξόριστος στο Λονδίνο, Miguel del Riego, (il buon canónico  των φωσκολιστών),  φίλοι πολύτιμοι για το Φώσκολο, ακόμη και μετά τον θάνατό του…Στην παρούσα επιλογή δεν συμπεριλάμβανονται les amants, – ανοίκουν σε άλλο post –   μολονότι δύο υπήρξαν πολύ  αφοσιωμένες φίλες του ποιητή σε ολόκληρη τη ζωή του: η Isabella Theotochi Albrizzi  και η Quirina Mocenni Magiotti, η πασίγνωστη ως Donna Gentile. 


 

Tags: , , , , ,

ΦΩΣΚΟΛΙΑΝΑ: Bohemia House*

* Η τελευταία κατοικία του Ούγου Φώσκολου στην Αγγλία (από 21 Μαίου έως το θάνατό του στις 10 Σεπτεμβρίου 1827), στο Τurnham Green, Chiswick. H γκραβούρα, άγνωστου καλλιτέχνη, είναι του 1768, όταν το σπιτι αυτό ήταν πανδοχείο, γνωστό από το 1632 με διάφορες ονομασίες (The Bohemia Head, The King of Bohemia και Sign of the Bohemia). Στο τέλος της δεκαετίας του 1790 ανακαινίστηκε και μετατράπηκε σε κατοικία τριών διαμερισμάτων. Ο Φώσκολος έμενε στο μεσαίο διαμέρισμα, με πρόσβαση σε μεγάλο κήπο. Το σπίτι, που περιγράφεται ως “dignified solid bulding” κατεδαφίστηκε το 1901.

+

 

Tags: , , ,

ΦΩΣΚΟΛΙΑΝΑ: H Donna Amata του Alfieri* για τον Φώσκολο και τη Ζάκυνθο

Στις 10 Σεπτεμβρίου του 1827  πέθανε στο  Chiswick, κοντά στο Λονδίνο,  ο γεννημένος στη Ζάκυνθο διάσημος ελληνο-ιταλός ποιητής Ούγος Φώσκολος. Τον νεκρό στο κοιμητήριο του Αγίου Νικολάου  συνόδευσαν μόνο πέντε φίλοι: Ένας Άγγλος, τρεις Ιταλοί και ένας Ισπανός. Οι τελευταίοι τέσσερεις αυτοεξόριστοι. Η σκληρή μοίρα των πολιτικών αυτοεξόριστων σε όλο της το μεγαλείο!

* Η μεγάλη αγαπημένη του Αλφιέρι (1749 – 1803),  η περιβόητη Κοντέσα του ‘Αλμπανυ    (1752 – 1824)   , υπήρξε έμπιστη φίλη  και  θερμή αρωγός του Ούγου Φώσκολου τη δεκαετία του 1810. Ο ίδιος την αποκαλεί “φίλη και μητέρα”. Η γνωριμία τους οφείλεται στη μεσολάβηση της Ίσαβέλας Θεοτόκη Αλμπρίτσι. Από τη μεταξύ τους αλληλογραφία, που πρωτοδημοσίευσε ο  Antona – Traversi το 1887, εχουμε ένα πλήθος πολύτιμων πληροφοριών για τον Φώσκολο, αυτοβιογραφικού χαρακτήρα. Η Κοντέσα, μετά το θάνατο του Αλφιέρι θα παραμείνει στη Φλωρεντία (στην Casa Alfieri), μαζί με τον νέο σύντροφό της, τον σπουδαίο Γάλλο ζωγράφο Francois – Xavier Fabre (1766 – 1837), ο οποίος με δική της παρότρυνση θα φιλοτεχνήσει το περίφημο τούτο πορτρέτο του ποιητή μας  Στο διάστημα που ο Φώσκολος βρίσκεται στη Φλωρεντία

Ο Ούγο Φώσκολος, από τον Fabre (1813)

Biblioteca Nationale di Firenze

(την περίοδο 1812/1815) θα είναι τακτικός επισκέπτης στην Casa Alfieri, όπου το φιλολογικό σαλόνι της Κοντέσας του Άλμπανυ είχε τότε  καταστεί πασίγνωστο στην Ευρώπη. Με την πτώση του Ναπολέοντα και την εγκαθίδρυση των Αυστριακών στην Ιταλία ο Φώσκολος αυτοεξορίζεται στην Ελβετία, απόφαση με την οποία θα διαφωνίσει η Κοντέσα, όπως της υπαγόρευε ο υπέρμετρος ρασιοναλισμός και κυνισμός που τη χαρακτήριζε. Σχετικό είναι το απόσπασμα της επιστολής της αυτής, στην οποία αναφέρεται και στην πρόθεση του Φώσκολου να εγκατασταθεί μονίμως στη Ζάκυνθο, σκέψη που επίσης  εκείνη θεωρεί παράλογη, γνωρίζοντας  το χαρακτήρα και τις ενδόμυχες επιθυμίες του ποιητή.

Προσωπογραφία της Κοντέσας του Άλμπανυ από τον Fabre

                                                                                                                                                                                     “Φλωρεντία] 16 Ιανουαρίου, 1816.

 

Έλαβα αγαπητέ μου Ούγο την επιστολή σου, της 21ης Δεκεμβρίου. Λυπάμαι ειλικρινά που ενοχλήθηκες που σου είπα τις σκέψεις μου σχετικά με την αναχώρησή σου στην Ελβετία(1). Αφού όμως εσένα σε βολεύει και θεωρείς αυτό τo βήμα αναγκαίο, soit un fou en sait plus chez soi que des sages chez les autres. Η φαντασία σου αρκεί να είναι ικανοποιημένη, και πρέπει να έχεις καλμάρει, θωρώντας όλο αυτό το χιόνι που καλύπτει τη χώρα όπου κατοικείς. Γεννημένος στη Ζάκυνθο, θα έχεις ισχυρούς λόγους να θέλεις να κατοικήσεις σ’ ένα τέτοιο μέρος. Εν παρόδω, τα νησιά σας απελευθερώθηκαν και έχουν περιέλθει υπό την προστασία της Αγγλίας. Τα συγχαρητήριά μου λοιπόν,  γιατί τώρα μπορείς να πας εκεί και να κάνεις χρήση αυτής της ανεξαρτησίας. Ωστόσο, φοβάμαι ότι εσύ επιθυμείς κάτι διαφορετικό. Έχεις ζήσει μέσα σ’ ένα διεφθαρμένο και υποδουλωμένο κόσμο αρκετά  και είναι δύσκολο να αισθανθείς άνετα  υπό τους αυστηρούς κανόνες της Ελευθερίας. Εσύ λατρεύεις την κοινωνική ζωή, την όμορφη γάμπα, θέλεις  να λάμπεις στο κοινωνικό πεδίο, να είσαι μια κοινωνική πεταλούδα, να διαβάζεις δυνατά και ν’ ακούς να επικροτούν τα έργα της διάνοιας και του πνεύματός σου. Στη Ζάκυνθο φοβάμαι δεν θα βρεις τίποτε απ’  όλα αυτά, ούτε κι ακροατήριο αρκετά μεγάλο για τις ανάγκες σου. Έτσι αγαπητέ μου Ούγο θα πρέπει να συμβιβαστείς με τον δεσποτισμό μας και να χαρείς όσο γίνεται τη ζωή. Τούτος ο κόσμος είναι πάρα πολύ διεφθαρμένος, ανάξιος της πραγματικής ελευθερίας, και τούτο ισχύει ιδιαίτερα για την Ιταλία. Ίσως η νέα γενιά να μπορέσει να υλοποιήσει τα όνειρά μας.[…] ” **

απόδοση σ.α.

(1) Αναφέρεται στην επιστολή της, της 15ης Αυγούστου 1815, στην οποία του λέει ότι ήταν λάθος να αυτοεξοριστεί στην Ελβετία, και ότι δεν ήταν απαραίτητη η δήλωση  αφοσίωσης στο καθεστώς των Αυστριακών. Η επιστολή εκείνη προκάλεσε την οργή του Φώσκολου και αργότερα την κατακραυγή των φωσκολιστών κατά της Κοντέσας του Άλμπανυ. Η τελευταία  πάντως ουδόλως μπορεί να θεωρηθεί ότι υποστήριζε το κατοχικό αυστριακό καθεστώς. Η μεταξύ τους αλληλογραφία συνεχίστηκε και αμφότεροι προσπάθησαν να ξεχαστεί αυτό το επεισόδιο που προς στιγμή ψύχρανε τις σχέσεις τους.

** Πηγή: The Last Stuart Queen: Louse Countess Of Albany, Her Life And Letters. By Herbert M. Vaughan, F.S.A. New York Bretano´s 1911, σελς.313-314. 

 

Tags: ,

ΦΩΣΚΟΛΙΑΝΑ: ένα ποίημα της Lady Dacre*

Barbarina lady Dacre TO UGO FOSCOLO

*H Βarbarina Lady Dacre (1786-1854) υπήρξε  πολύτιμη φίλη και συνεργάτιδα του Ούγου Φώσκολου στα πρώτα χρόνια της παραμονής του ποιητή στην Αγγλία. Η ίδια, διακρίθηκε ως  δραματουργός, μεταφράστρια και ποιήτρια.Το ποίημα αυτό (σονέτο) το έγραψε τον Νοέμβριο του 1820 και το έστειλε στον Φώσκολο μαζί με μια ταμπακέρα. Τον επόμενο χρόνο το συμπεριέλαβε στο βιβλίο της Dramas, Translations and Occasional Poems, τόμος ΙΙ, σελ. 269, (London, John  Murray, 1821). Ο έκδότης   John Murray ήταν φίλος του ζεύγους Dacre και θερμός συμπαραστάτης του Φώσκολου.

 

Tags: , ,

ΦΩΣΚΟΛΙΑΝΑ: blue plaque in London*

 

* Αναμνηστική πλακέτα   στο  κτίριο της 19 Edwardes Square, Kensington, W8, Λονδίνο,     όπου έμεινε ο Ούγος Φώσκολος, από 17 Σεπτεμβρίου 1817 έως 3 Απριλίου 1818. H πλακέτα τοποθετήθηκε από την English Heritage το1998.

Φωτογραφία του Simon Harriyott. 

 

 

Tags: , , , ,

an amazing comment of Sir Walter Scott on Ugo Foscolo

 

 

Walter Scot on Foscolo

 

Tags: , ,

 
%d bloggers like this: