Sandra Parmegiani, Ugo Foscolo and English Culture. Legenda, Modern Humanities Research Association and Maney Publishing, 2011.

The history of the literary relations between Italy and England has its most celebrated modern representative in Ugo Foscolo (1778-1827). Foscolo´s translation of Laurence Sterne´s A Sentimental Journey through France and Italy is often regarded as the benchmark of his English experience, but there is more – around and beyond his relatioship with Sterne – that can be uncovered. With  over 3.000 letters spanning threee decades, Foscolo´s correspondence represents a unique perspective from which to monitor his literary, philosophical and political views.

The “Epistolario” is a space in which Foscolo engages with literary, philosophical and moral questions, and a place where he exercises an often private form of literary criticism. These are  letters which ultimately produce one of the most complete yet most composite self-portraits in the history of modern Italian autobiography. 

-o-

Από την LEGENDA εκδόθηκε  το 2011 στη σειρά Italian Perspectives η μελέτη της Sandra Parmegiani για τον Ούγο Φώσκολο και τη σχέση του με την Αγγλική κουλτούρα. Η συγγραφέας αναλύει με βάση κυρίως το EPISTOLARIO , δηλαδή τις τρεις χιλιάδες και πλέον επιστολές της αλληλογραφίας του Φώσκολου που έχουν διασωθεί  και δημοσιευθεί από τον Le Monnier σε εννέα τόμους, σε ποιο βαθμό και με ποιο τρόπο ο ποιητής προσέγγισε την Αγγλική  λογοτεχνία και  φιλοσοφία και πως επηρεάστηκε από αυτές.

Κάποιοι φωσκολιστές έχουν μιλήσει για “αγγλομανία” του Φώσκολου. Πράγματι, από τα εφηβικά του χρόνια ο Φώσκολος είχε εκδηλώσει ζωηρόν ενδιαφέρον  για την Αγγλική κουλτούρα. Στο “Piano di Studi”, το πρόγραμμα μελέτης που κατάρτισε το 1796, σε ηλικία 18 ετών,  ένας σημαντικός  αριθμός συγγραφέων που ήθελε να μελετήσει ήσαν Άγγλοι, όπως ο Shakespeare, o Milton, ο Locke, o Swift, o Pope κ.α. Παραδόξως απουσιάζει ο Sterne, του οποίου το Αισθηματικό Ταξίδι θα μεταφράσει λίγο αργότερα στα Ιταλικά. Ο Φώσκολος, όπως προκύπτει από την μελέτη της Parmegiani, θα έχει μια life-long relationship με τον Sterne  και τον αισθηματικό του κόσμο, που θα καταστεί η πηγή της ειρωνικής και σατιρικής του φλέβας, η οποία είχε βέβαια και ζακυνθινες καταβολές… Στον Sterne ο Φώσκολος οφείλει το κυριώτερο alter-ego του, τον Yorick/Didimo Chierico. (Πρώτο alter-ego του Φώσκολου υπήρξε ο Ιάκωβος Όρτις και τελευταίο ο Δον Κιχώτης). Ωστόσο το ρομαντικό ταμπεραμέντο του Φώσκολου  δεν του επέτρεπε  να ασπαστεί πλήρως την ελαφρότητα της ειρωνίας του Sterne και τις συνέπειές της, γιατί όπως σωστά έχει επισημανθεί από την Alcini,   στην ψυχοσύνθεση του ποιητή ήταν ενεργός ένας διχασμός: “the split between the aspiration to smile and the inability to do it”. Και έτσι έχουμε το πέρασμα από τον Yorick /Didimo στον Δον Κιχώτη… H Parmegiani ερευνά με επιμονή τα ίχνη του λογοτεχνικού ύφους του Sterne στο EPISTOLARIO και τεκμηριώνει ότι  ο Φώσκολος χρησιμοποιεί  σε μεγάλο βαθμό τα διδάγματα του Άγγλου δασκάλου, διαλεγόμενος μαζί του σχεδόν τρεις δεκαετίες. Σε σχέση με τους άλλους ‘Αγγλους συγγραφείς παραθέτουμε συνοπτικά τα ευρήματα της Parmegiani:

– Επαμφοτερείς οι απόψεις του Φώσκολου για τον Shakespeare. O Hobhouse,  στο Ημερολόγιό του, το αποδίδει σε ελλιπή γνώση της Αγγλικής γλώσσας εκ μέρους του Φώσκολου.

– Ανυπόκριτος θαυμασμός του Pope. O  Φώσκολος τον θεωρεί κορυφαίο ποιητή.

– Μεγάλη  εκτίμηση και σε βάθος κατανόηση του έργου του Dr Johnson.

– Πλήρης απόρριψη του ιστορικού μυθιστορήματος και των συγγραφέων του, στάση που θα είχε γνωστή στην Αγγλία, εξ ου και η μήνις του Sir Walter Scott εναντίον του Φώσκολου…

– Συγκρατημένη συμπάθεια προς τον Byron, μολονότι ο Φώσκολος. έδωσε αρνητικές εισηγήσεις στο λονδρέζο εκδότη John Murray  για κάποια βιβλία του (Cain, Marin Faliero). Στο κεφάλαιο των σχέσεων των δύο ποιητών θα επανέλθουμε εν καιρώ στο παρόν ιστολόγιο.

Ιδιαίτερα κεφάλαια αφιερώνει η Parmegiani  στις σχέσεις του Φώσκολου με το εργο των Άγγλων φιλοσόφων Locke  και Hume. Η ερευνήτρια τεκμηριώνει την επιρροή του Αγγλικού  εμπειρικισμού στη θεωρία της γλώσσας του Φώσκολου και στις ηθικές, αισθητικές και πολιτικές αρχές του. Η φιλοσοφία του πρώτου συνέτεινε στη διαμόρφωση της αντιμεταφυσικής σκέψης του Φώσκολου και στήριξε την έντονη αντίθεσή του  προς τον γερμανικό ιδεαλισμό. Τέλος οι απόψεις του Φώσκολου για τον ριζοσπαστικό σκεπτικισμό ταυτίζονται εν πολλοίς με τις θέσεις του Hume σε σχέση με το φιλοσοφικό ζήτημα του Pyrrhonism.

Eν κατακλείδι, πρόκειται για μια σπουδαία μελέτη που εμβαθύνει στην κατανόηση της πνευματικής προσωπικότητας του Φώσκολου. Η Sandra Parmigiani πρωτοτύπησε εστιάζοντας την έρευνά της κυρίως στο ΕΠΙΣΤΟΛΑΡΙΟ , που αποτελεί πραγματικό αυτοβιογραφικό θησαυρό. Οι Ζακύνθιοι,  που τιμούμε τον συμπατριώτη μας ποιητή αλλά πολλά έχουμε ακόμη να μάθουμε για τη ζωή του και το πνευματικό του σύμπαν, της είμαστε ευγνώμονες.

σ.α.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Η εικόνα του εξωφύλλου: Chiswick, προάστειο του Λονδίνου, στις όχθες του Τάμεση,  όπου ο Φώσκολος έζησε τους τελευταίους μήνες της ζωής του και ετάφη στο Κοιμητήριο του Αγίου Νικολάου. Χαρακτικό του George Cook,  με βάση σχέδιο του W. Havell, 1834. (Hounslow Library, London).