Προσωπογραφία του Φώσκολου 

έργο του Filippo Pistrucci ((1822)

Οι βιογράφοι του Φώσκολου συχνά κάνουν λόγο για το ευερέθιστο του χαρακτήρα του και τα “θυελλώδη” ξεσπάσματά του,  κάποτε χωρίς σοβαρή αιτία. Τυπικό μεσογειακό ταμπεραμέντο!  Εκείνοι όμως που γνώρισαν καλά τη νοοτροπία και τον χαρακτήρα του,  όπως ο  ηθοποιός William Charles  Macready (1793-1873),   θα πουν ότι ο ποιητής μας ηταν στις κοινωνικές του σχέσεις “αξιαγάπητος” και ότι τα βίαια ξεσπάσματά του προκαλούσαν μάλλον το γέλιο των φίλων του.(1) Μια από τις “βίαιες” ενέργειες του Φώσκολου στο Λονδίνο, που λύπησε, σκανδάλισε και αποξένωσε κάποιους από τους Αγγλους φίλους του,   ήταν η περίεργη μονομαχία του με τον William G. Graham,  πρώην μεταφραστή του. Ποιά ήσαν τα αίτια; Θα λέγαμε “λόγοι τιμής” .  Αλλά ας δούμε με συντομία τα καθέκαστα του “σκανδάλου”.

Στο σχετικά μικρό διάστημα που  χάρηκε το σπίτι του, το Digamma Cottage  στη South Bank (διετία 1822-23),  ο Φώσκολος είχε προσλάβει ως υπηρέτριες, maids,  τρία πανέμορφα κορίτσια, την Mary Ann, την Lucy  και την Sophy, επιλεγμένες φυσικά με βάση τα αυστηρά κριτήρια του esthète ποιητή.   Όσοι τις είδαν έμειναν έκθαμβοι. Ο βιογράφος του Giuseppe Pecchio, που επισκέφθηκε τον Φώσκολο στο Digamma την Άνοιξη του 1822. θα τις αποκαλέσει “Tre Grazie” (Τρεις Χαρητες), κάνοντας μάλιστα και την υπόθεση ότι θα ήταν ο πιο δαπανηρός “εξοπλισμός” του σπιτιού! ( 2). Ο Ηοbhouse, ο οποίος κάνει λόγο για δύο και όχι τρεις maids,  θα γράψει στον Byron  ότι ο Φώσκολος τις θεωρεί κόρες  του και τις επιτηρεί σαν κέρβερος  (3). Ο E. R. Vicent,  o οποίος ερεύνησε διεξοδικά τις λεπτομέρειες της ζωής του Φώσκολου στην Αγγλία (4) αναφέρει ότι η φήμη που  διαδόθηκε πως τα κορίτσια αυτά δεν ήσαν maids αλλά  mistresses, και ότι ό Φώσκολος διατηρούσε ένα είδος “χαρέμι” στο  Digamma Cottage, είναι  σκέτος μύθος.(5) Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η κόρη του Φώσκολου Φλωριάνα αναφέρεται ότι ζούσε τότε με τον πατέρα της στο Digamma. Ο Giuseppe Chiarini (1833-1908) (6) και  άλλοι φωσκολιστές αμφιβάλλουν αν αυτό είναι ακριβές. Πώς είναι δυνατόν η Φλωριάνα να ζούσε μέσα σ’  ένα τέτοιο περιβάλλον!

Ο ρόλος του “κέρβερου” πάντως αποδείχθηκε αναποτελεσματικός. Ο προαναφερθείς Graham, που είχε το ελεύθερο να μπαινοβγαίνει κατάφερε να αποπλανήσει την πιο όμορφη, την Lucy, η οποία και εγκατέλειψε το Digamma. Τότε ο Φώσκολος  ένοιωσε προσβεβλημένος και, “εξερράγη” κατά του Graham, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν σε μονομαχία στις 26 Νοεμβρίου 1823. Μάρτυρες από την πλευρά του Φώσκολου ορίστηκαν οι δικηγόροι  W. Wallace και Sinclair Cullen. Διάφορα έχουν γραφτεί από τους Φωσκολιστές (7) για την έν λόγω μονομαχία, αλλά τις πιο αξιόπιστες λεπτομέρειες μας τις δίνει στα απομνημονεύματά του ο φίλος του ηθοποιός Macredy, ο οποίος πρωταγωνιστούσε τότε στο Covent Garden στο ρόλο του Caius Gracchus. (8). Από αυτόν λοιπόν μαθαίνουμε ότι  πρώτος, κατόπιν κληρώσεως, πυροβόλησε  ο  Graham, από απόσταση δέκα βημάτων, χωρίς όμως να κτυπήσει τον Φώσκολο. Ο τελευταίος, σε ένδειξη περιφρόνησης προς τον αντίπαλό του αρνήθηκε να πυροβολήσει (9) λέγοντας ότι θα λυθεί η διαφορά τους στα δικαστήρια. Τότε οι μάρτυρες κήρυξαν περαιωμένη την μονομαχία. Ο Graham, σύμφωνα με τον Hobhouse, διοχετευσε στoν Τύπο, συγκεκριμένα στην κυριακάτικη Bell´s Weekly Dispatch, (30.11.1823),   την πληροφορία για την μονομαχία, αναφέροντας  ότι αμφότεροι οι αντίπαλοι πυροβόλησαν ο ένας τον άλλο  χωρίς να τραυματισθούν και οτι  η μεταξύ τους διαφορά έληξε amicably. Την είδηση αναδημοσίευσε την επομένη η έγκριτη Morning Herald, προσθέτοντας  πως  μια fair lady ήταν η αιτία (10 ). Ο Φώσκολος ενοχλήθηκε πολύ από το δημοσίευμα αυτό και απάντησε μέσω του Wallace ότι δεν καταδέχτηκε να πυροβολήσει τον αντίπαλό του και πως  δεν υπήρξε μεταξύ τους φιλικός συμβιμβασμός (11). Επιστολή στην Morning Herald έστειλε και ο Graham, ο οποίος περιέργως διαψεύδει και αυτός ότι επήλθε φιλικός διακανονισμός  και προσθέτει: “It is equally untrue that any  ‘fair lady ‘ was the cause of the dispute” (12).  Σχετική επιστολή έστειλε προσωπικά και ο Φώσκολος στον Διευθυντή των Times  Thomas Barnes   (13 ).

Ο Φωσκολος  σκεπτόταν να καταφύγει στη δικαιοσύνη κατά του Graham, με την κατηγορία της προσβολής (assault), αλλά τελικά πείσθηκε από του δικηγόρους του ότι κάτι τέτοιο δεν θα ήταν πρόσφορο και ότι η υπόθεση θα απέβαινε εις βάρος του, αποκαλύπτοντας “an historiette not dishonourable but ridiculous”. (14).  Τον Φώσκολο . συνέχισε  πάντως να απασχολεί το ζήτημα της προσβολής , τουλάχιστον έως τον Φεβρουάριο του 1824,  όπως προκύπτει από το Ημερολόγιο του μέχρι τότε φίλου του Hobhouse (15). Στο μεταξύ όπως μαθαίνουμε από τον Macready, ο Graham διέφυγε στην Αμερική, διότι είχε διαπράξει στο Λονδίνο πλαστογραφία για ένα σημαντικό χρηματικό ποσό (16). H είδηση σίγουρα θα ανακούφισε τον Φώσκολο, ο οποίος είχε τότε να αντιμετωπίσει πολύ σοβαρότερα προβλήματα…

σ.α.

—————————————————————

(1) MACREADY’S Reminiscences,His Diaries and Letters, New York: Macmillan and Co. 1875, σσ. 222 – 223. Το  ενδιαφέρον απόσπασμα από τα Απομνημονεύματα  αυτά,  που αναφέρεται στον Φώσκολο, παρατίθεται ολόκληρο στο Παράρτημα, προς το παρόν αμετάφραστο.

(2) Giuseppe Pechio, Vita di Ugo Foscolo. Lugano 1833, σσ.  213 – 230.

(3) Το απόσπασμα της επιστολής  του Ηοbhouse στον Byron έχει ως εξής:

                                                                                         ”  May 6 [1823]

Ugo Foscolo is about to lecture on Italian Literature at Willis´Rooms, that being judged the most admirable way of collecting £1000. He lives in a cottage which he calls Digamma Cottage with two very pretty servant girls whom he calls his daughters and watches like a dragon which he is very like.”

( Lord Byron´s Coreespondence,  John Murray, 1922.  και Vicent (1949), σ. 111.)

(4)  Ε. R. Vicent:

A´. Byron, Hobhouse and Foscolo, New Documents in the History of a Collaboration. Cambridge at the University Press 1949, και

 B´. Ugo Foscolo, An Italian in Regency England. Cambridge at the University Press 1953.

(5) E. R. Vicent, (1953), όπ. π. σσ. 153-154.

 (6) Giuseppe Chiarini, La Vita di  Ugo Foscolo,  Firenze, 1910, σ. 404.

(7) Bλ. για παράδειγμα  Francesco Viglione,  Ugo Foscolo in Inghilterra,  Pisa., (1910), σελ. 58-61 και Pecchio, όπ.π. σσ. 214-215.

(8) Εργο του  Ιρλανδού James Sharidan Knowles (1784-1862), του οποίου οι παραστάσεις στο Coven Garden  άρχισαν στις 18 Νοεμβρίου 1823, δηλαδή την παραμονή της επίσκεψης του Φώσκολου στον Macready .   Βλ. Vicent, (1953) σ. 238).

(9) Ο Hobhouse σημειώνει στο Ημερολόγιό του, (9 Φεβρουαρίου 1824), ότι ο Φώσκολος πυροβόλησε στον αέρα. Το απόσπασμα του Ημερολογίου του  Hobhouse  στο Παράρτημα.

(10) “A DUEL BETWEEN TWO LITERARY CHARACTERS. – On  Wednesday morning a meeting took place between U-o F-o, a foreigner, the author of some modern standard Italian works, who was banished his country by Napoleon for his independent principles, and G-m Esq. Editor of a weekly publication of considerable eminence. TRhe parties exchanged shots without injury, and theaffair was then anicably terninated. We understand a fair lady was the cause of the quarre. – Bell´s Dispatch“.

               (Morning Herald, London, Monday, December 1, 1823)

(11) Η επιστολή του Wallace , που δημοσιεύθηκε στην Morning Heralld  ως ανυπόγραφο σημείωμα της εφημερίδας, έχει ως εξής:

“We copied into the HERALD of Monday, from Bell´s Weekly Dispatch, a paragraph relating to a duel, the particulars of which were incorrectly stated. We are requested to state that Mr. F. merely received his  adversary´s fire, and addressing himself to the persons present, said something to the effect that he sould not deign to return it; and that, upon this, the matter ended, but without the least approach to, or attempt at any amicable understanding between the parties”.

(Morning Herald,  London, Wednesday, December 3, 1823)

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Wallace είχε στείλει στον Φώσκολο το κείμενο αυτό με επιστολή του το απόγευμα της 2 Δεκεμβρίου 1823.  Το πρωτότυπο  στην Labronica, XLV,  cc. 241.

(12) H επιστολή του Graham:

“TO THE EDITOR OF THE MORNING HERALD.

SIR – A very foolish paragraph has been copied into yoour columns from a Sunday paper respecting a meeting between “two literary gentlement” on Wednesday last. That paragraph contained this, among other falsehoods, “after an exchange of shots, the affair was amicably terminated”. It is equally untrue that any “fair lady” was the cause of the dispute. This correction is due to one of the parties, at least, who regrets that any publicity should have been given to a private affair, and who hopes that your candour will allow such correction to be inserted in your paper of to-morrow. – I am Sir,

  Your most obedient Servant,

             W. G. G. “

(Morning Herald,  London, Wednesday, December 3, 1823) Είναι φανερό ότι ο Graham δεν έτρεφε εχθροπάθεια έναντι του Φώσκολου. Το ότι δεν τον τραυμάτισε, πυροβολώντας τον μάλιστα από απόσταση δέκα βημάτων,  μπορεί να ήταν ηθελημένο.  

(13) Βλ. Edizione Nazionale delle Opere di Ugo Foscolo, EPISTOLARIO, volume nono,  a cura di Mario Scoti, Firenze, Felice Le Monnier, 1994, σσ. 309-310. Η επιστολή αυτή με ημερομηνία 2 Δεκεμβρίου 1823, από ό,τι γνωρίζουμε δεν δημοσιεύθηκε.

 (14) Βλ. επιστολή προς τον Φώσκολο του  δικηγόρου  και φίλου του Sinclair Cullen, της 3ης Δεκεμβρίου 1823. EPISTOLΑRIO, vol. nono, σ. 311.

(15). Hobhouse, Diary, Monday, Feb. 9, 1824. Παραθέτουμε  στο Παράρτημα ολόκληρο το απόσπασμα, που μας παρέχει και κάποιες άλλες πολυ ενδιαφέρουσες  πληροφορίες για τα σχέδια και την κατάσταση του ποιητή εκείνον τον καιρό.

(16) Macready, όπ. π. σ. 223.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Α. Ο MACREADY   ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΩΣΚΟΛΟ

[November 1823]. “It was about ten o´clock that my servant awoke me,  presenting me, to my great surprise and discomfort, with the cart of my friend Ugo Foscolo, who wished to speak  with me  on very urgent business. On being informed that that I was still in bed, and could not receive him before noon, he posted off in a violent hurry to our common friend Wallace, from whom I afterwands learned the objecto of his visit, which was to ask me  to be the bearer of a hostile message to fronm him to  G — of whom I have before made mebntion, and of whom I had lost sight for many months. G -, to  whom he, Foscolo, had given an asylum in his house, and supplied with employment that was a means of livelihood to him,  had sedused one of the maid-servants of Fosco0lo, an exceedingly pretty young woman, in whom Foscolo took particular interest. His Italian blood was set on fire by the  ungrateful return of his unworthy guest, anf he commissioned Walace to de the bearer of his cartel. The time and conditions of the meeting were arranged between Walace and G -´s second; upon which Foscolo stated his determination to Walace that the combat should be à outrance. Wallace on this distinctly told him,  thaton such an understanting he could not go to the field with him,  that his honour was in his second´s hands, and that he must either conform to the usage of English gentlemen on such occasions or find some other friend. Foscolo was of course obliged to submit, and therefore,  when on the ground, as he could not gratify his revenge in a more deadly manner, hhe resolted to the alternative of expressing his supreme contempt for  his adversary by receiving his fire without deigning to discharge his own pistol. Upon which Wallace intimated to the other second that he could not allow his friend to remain any longer on the ground, and the parties separated without another word. There would be reason  to believe tha G- was perfectly insensible to the romantic disdain of his high-minded antagonist.A very little time sufficed to being to a close his reckless and desperate course in London. The forgery of a bill – I believ for £500  on  the house of Whitaker and Co. obligerd him to fly from justice, and he soon after was heard of as a passenger  on board a packet-ship from Liverpool to New York.

Poor Ugo Foscolo! As a scholar, poet, novelist and critic he enjoyed a European reputation. In his social relations he was most amiable. Born of a noble house in Venice, he had served under Napoleon, and for one season had been the lion of the London aristocracy, but experience has taught us how short-lived is such a distinction, and Foscolo  lived to feel the instability of friendships based  upon temporary popularity. He died neglected, if not forgotten, in one of the London suburbs. He had his weaknesses and pecularities – who is exempt of them? Personal vanity was among them. Very plain in his person, it was the exception he made in his admiration of English womwn, to their endearing qualitiew, that none of them could be brought to make the declaration, “Je vous aime!”. Though ordinarily of a most gentle disposition, he was liable to gusts of temper which were more provocative of laughter than of anger among his familiars. He was a greatchess-player, but the loss of a game was too much for his equability. His costumary adversary  was an old friend and neighbour, who, knowing his excitability, always took this precaution before making the move which was to give him check-mate: he would shuffle himself half out of his chair,  getting ready for a start, and as he moved his piece on the board and muttered “Check-mate”, rush out of the room under the never-failing expectation of hearing the board and its contents, sent by the hands of Foscolo, come rattling after him. “Jacopo Ortis” was his first work, and that at once established  his reputation. He published his tragedy of “Ricciardetta” in London, where he contributed many articles to the  Edinburg Review”.

(Macready´s Reminiscences, New York: Macmillan and Co. 1875, σσ. 222-223.

Β’ AΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ HOBHOUSE

                                                                        ” Feb. 9, 1824

Called on Foscolo at Digamma and heard of his difficulties and his duel with one Graham – formerly employed by him as a translator.He has been challeged, he tells me, six times by his translators.He put into my hand a long letter addressed by him in English to T. Campbell (the poet) detailing this affair which was occasioned by his servant girl who ran away from him and  and afterwards had intercourse with this Graham. Foscolo wrote a long letter to her on her conduct and reflected on the man who had betrayed her. The girl showed the letter to Graham and a challenge was the consequence. Foscolo went to the Field and received his antagonist´s fire at ten paces – but he fired in the air – saying he would leave his opponent to the laws. Graham was base enough to get a puff about the duel inserted in the papers, stating that both had fired at one another and had parted amicably. Foscolo had this contradicted by his seconds, W. Wallace of the Temple and Sinclair Cullen. Foscolo is resolved to go to Greece – he shall let his houses  or sell them – he has laid out £3,500 he says on them and he owes about £ 900. He applied to me to recommend a plan. I spoke afterwards to my father and to Rainy, the house agent. He wants also to become the agent of the Greek Committee. He talked wildly about condemning himself to death and having fixed the date and the hour. He is certainly one of the most extraordinary men I ever knew.”

(Βλ.Vicent,  (1949),  σσ. 116-117) και (1953), σ. 154).