*ΛΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ

Ο Πάνος Ζουπάνος Κοσσάρης γεννήθηκε στη Ζάκυνθο και από το 1967 ζει και εργάζεται στην Ισπανία, πρώτα – περίπου μια δεκαετία –  στη Μαδρίτη και τα  τελευταία χρόνια στο Αλικάντε,  μέσα σ’  ένα ομορφο  μεσογειακό τοπίο, αγναντεύοντας τη Mare Nostrum. Αρχικά, σπούδασε ζωγραφική  κοντά στον  αείμνηστο ζακυνθινό ζωγράφο  Χρήστο Ρουσέα, ύστερα στη Σχολή του Θ. Δρόσου, στην Αθήνα και, αργότερα,  στην περίφημη  Escuela de Bellas Artes de San Fernando, στη Μαδρίτη. Έχει πραγματοποιήσει  ατομικές εκθέσεις και έχει λάβει μέρος  σε αρκετές ομαδικές εκθέσεις, όπως στις Πανελλήνιες  στην Αθήνα και  στις Exposiciones Nacionales de Bellas Artes, Salones de Otoño, Bienales Internacionales del Deporte en las Bellas Artes στην Ισπανία.  Στη Μαδρίτη έχει πραγματοποιήσει τέσσερεις ατομικές εκθέσεις στις γνωστές γκαλερί Macarrón (1969) και Orfilia (1996, 2006 και 2010). Πολλά έργα του βρίσκονται σε  μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.  Ως καλλιτέχνης χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης   στην Ισπανία. Ο ίδιος από ιδιοσυγκρασία αποφεύγει  τη δημοσιότητα και ό,τι έχει σχέση με αυτοπροβολή και το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η καλλιτεχνική δημιουργία. Δουλεύει  σκληρά,με μια αξιοθαύμαστη ζωτικότητα και παραγωγικότητα. Έχει δε δημιουργήσει ένα τεράστιο έργο, εικαστικό και γλυπτικό, εν πολλοίς ακόμη άγνωστο στο ευρύ κοινό και την κριτική.

Από άποψη τεχνοτροπίας,  η δουλειά του Πάνου Ζουπάνου Κοσσάρη, – με βάση τα έργα του τα οποία γνωρίζουμε και  που παρουσιάζουμε εδώ με χρονολογική σειρά –   χαρακτηρίζεται από ένα συνεχές υφολογικό γίγνεσθαι,  μολονότι από το ξεκίνημά του, στη Ζάκυνθο, είναι ορατή η κλίση του για το καινούργιο και το πρωτοποριακό. Αρχίζοντας από την παραστατική δημιουργία (pintura figurativa), όπου είναι φανερό το νεωτερικό και ονειρικό στοιχείο, θα περάσει γρήγορα  σε μια νέα φάση, που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε “λυρικό εξπρεσιονισμό” (expresionismo lírico), εμφανέστατο στα ισπανικά τοπία του, όπου το σχέδιο΄, η αρχιτεκτονική του τοπίου,  ορίζεται από τα χρώματα, που ως συνολική σύνθεση συνιστούν μια πραγματική  “fiesta  de colores”,  ένα “πανηγύρι χρωμάτων”, μια πολύ αξιοπρόσεκτη  προσωπική ερμηνεία και εικαστική απόδοση του ισπανικού τοπίου. Τη δεκαετία του 1990  βλέπουμε εδώ έργα του Ζουπάνου με ένα τόνο προς το ευτράπελο (Futbol , Señora sentada κ.α.), που θυμίζουν την τέχνη των κόμικς, την πολιτική και κοινωνική γελοιογραφία, αλλά και τα νευρόσπαστα, έργα που εντάσσονται όμως  στην ύστερη νεοπρωτοπορία ( neovanguardia), μια ανανεωμένη, εκσυγχρονισμένη και εμπλουτισμένη εφαρμογή των διδαγμάτων της ιστορικής ευρωπαϊκής πρωτοπορίας, του πολιτισμικού φορτίου που  κουβαλάν οι  μεταπολεμικοί  καλλιτέχνες.

Στη συνέχεια ο Πάνος Ζουπάνος αντιδρώντας “ασυναισθήτως”, όπως λέει, στις νέες εμπειρίες (κοινωνικές, τεχνολογικές, αισθητικές), απομακρυνόμενος από το παραστατικό,  θα μας δώσει έργα  συνθετώτερα, περισσότερο πολύκλοκα και  περίπλοκα, σαν  μια υπέρβαση των ειδών, κάτι περίπου σαν “εικαστικά γλυπτά”, με συγκλίνουσες και αποκλείνουσες καμπύλες, σωληνώσεις, διαπλοκές, γραμμές  και πλάνα, χρωματικά και πλαστικά. Στις συνθέσεις αυτές, επίσης εντόνως νεοπρωτοποριακές, είναι διακριτός ο απόηχος ενός σύγχρονου  καλλιτεχνικού ρεύματος, της εννοιολογικής  τέχνης ((arte conceptual), στοιχείο επίσης ορατό στη δουλειά του Ζουπάνου της τελευταίας δεκαετίας.

Εδώ ακριβώς, στα έργα της τελευταίας αυτής περιόδου έχουμε ένα νέο  ποιοτικό άλμα στη μέχρι τότε υφολογική πορεία του καλλιτέχνη μας:  Εγκατάλειψη της πολυχρωμίας, μια οιωνεί μονοχρωμία, παραλλαγές του γκρίζου (της ζωής μας;), απλοποίηση της πλαστικής μορφής, μεταμόρφωση της ανθρώπινης ανατομίας, μια υποτονισμένη, δειλή,  απομακρυσμένη ανθρώπινη ή ανθρωπόμορφη φιγούρα, πρόσωπο ή προσωπείο; Ίσως ένα  τομέμ; Σε ερώτησή μας, ο καλλιτέχνης μας επιβεβαιώνει ένα κυρίαρχο στοιχείο σε αυτά του  τα έργα: την “ειρωνία”. Θα προσθέταμε: και  ζακυνθινή σάτιρα  και σαρκασμό για την κοινωνική μας πορεία και κραυγή και απελπισία για το τραγικό της ανθρώπινης κατάστασης  (lo trágico de la condición humana). Αλλά και μια μεταφυσική διάσταση, όπως υπομνηματοποιείται από τη χρωματική οικονομία, το σχεδόν μονόχρωμο της σύνθεσης, κάτι που γνωρίζουμε ήδη από τη ζωγραφική  ζέν και τη βυζαντινή τέχνη. Τέλος με τα έργα της τελευταίας αυτής σειράς, ενότητας ή περιόδου ο Πάνος Ζουπάνος Κοσσάρης επανακτά κάτι από  το πολιτιστικό κεκτημένο της  ευρωπαϊκής ιστορικής πρωτοπορίας (la vanguardia historica),  και μας προβάλλει τη διάσταση εκείνη που έχει σχέση με την κοινωνική πράξη. Μήνυμα  -η όπως αλλιώς θα ήθελε να το  ονομάσει ο ίδιος  ο καλλιτέχνης  – που είναι σήμερα ιδιαίτερα επίκαιρο.

σαρ. αντ.

PS. H  παρουσίαση του έργου του ζακυνθινού ζωγράφου  θα συνεχιστεί εν καιρώ και με τα γλυπτά του, τα αξιοπρόσεκτα Ready Made.

Ο Πάνος σε επιστολή που  μου έστειλε μετά την παρούσα ανάρτηση  σημειώνει  μεταξύ άλλων και τούτα τα αξιοπρόσεκτα:

“Μια ωραία πινελιά δεν είναι μόνο αποτέλεσμα μυαλού, δουλεύουν συγχρόνως μάτι και χέρι, όλα μαζί μορφώνουν το θέμα. Ζωγραφίζοντας ανακαλύπτουμε καινούργια στοιχεία, οπότε παίρνοντας καινούργια στοιχεία και αφήνοντας τα παλιά, ανενεώνεται η ζωγραφική και αυτό γίνεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Ζωγραφίζοντας αποκτάμε πείρα και όλα αυτά βοηθάνε στο ξεκαθάρισμα της φαντασίας, που συγχρόνως πρέπει να προκαλούμε, αδιαφορώντας αν αυτό που φτιάχνουμε αρέσει, ναί ή όχι”.