Ο αγαπητός  φίλος ποιητής Διονύσης Σέρρας μου στειλε από τη Ζάκυνθο τούτο το νέο  βιβλίο για τον Ούγο Φώσκολο. Τον ευχαριστώ από καρδιάς. Η συγγραφέας του  Μαρία Σγουρίδου,επίκουρος καθηγήτρια Ιταλικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ,  μας προσφέρει μια ευρεία, μεθοδική  και τεκμηριωμένη επισκόπηση του ποικιλότροπου αντίκτυπου που είχε και έχει  στο ελληνικό  ποιητικό milieu  ο ελληνο-ιταλός ποιητής. Ο υπότιτλος του βιβλίου το συγκεκριμενοποιεί: “απεικονίσεις – απηχήσεις – αντικατοπτρισμοί του έργου του στον ελλαδικό χώρο”.  Και είναι σωστό. Ο Φώσκολος, αποκλειστικά ιταλόγλωσσος συγγραφέας, έχει έλάχιστα μεταφραστεί στα Ελληνικά και φυσικά δεν μπορεί να γίνει λόγος για ευρεία  “πρόσληψη”  και επίδραση του έργου του. Ωστόσο, όπως τεκμηριώνεται στο παρόν βιβλίο, στους τελευταίους δύο αιώνες δεκάδες λογοτέχνες  ιδιαίτερα  στα Επτάνησα, πρωτίστως στη Ζάκυνθο και οριακά στην άλλη Ελλάδα, έχουν ασχοληθεί με τον Φώσκολο σε ποιηματά  και στιχουργήματα. Πρόκειται κατά κανόνα για κείμενα αφιερωματικά, επετειακού χαρακτήρα, στα οποία  εκτός από το omaggio και το εγκώμιο εκφράζεται κάποτε μια ιδιαίτερη λατρεία για τον μεγάλο μύστη του Ωραίου , αποδίδοντάς του “χάρητες” αγαθοποιές,  λυτρωτικές, ικανές να μας απαλλάξουν από τα δεινά μας!  Αμφιβάλλω αν αυτό θα χαροποιούσε τον ρασιοναλιστή και αντι-ιδεαλιστή Φώσκολο…   ‘Ετσι  όμως τον αντικρύζουν  διαχρονικώς κυρίως οι ζακύνθιοι,  για τους οποίους ο Φώσκολος ήταν και είναι πάντα μια ζωντανή και έντονη παρουσία στη γενέτειρά του, όπως επισημαίνει στον πρόλογο  ο καθηγητής  Γεράσιμος Γ.  Ζώρας. Την αρχή έκανε ο γενάρχης της Επτανησιακής Σχολής Διονύσιος Σολωμός με το πολυμεταφρασμένο  σονέτο του “In morte di Ugo Foscolo” : “έξοχο πνεύμα εμάς λυπήσου” (απόδοση Μαρκορά). 

Στο παρόν βιβλίο ανθολογούνται κείμενα “φωσκολικά”  33 ποιητών, στα οποία  η ερευνήτρια ανιχνεύει, σχολιάζει και αναδεικνύει τις φωσκολικές καταβολές. Η μεγάλη πλειονότητα αυτών των κειμένων κατά κανόνα δεν  αντανακλά   βαθειά γνώση ή/και έντονη επίδραση του φωσκολικού έργου,  αλλά  απηχήσεις του “φωσκολικού μύθου”, της φήμης και του περιπετειώδους  βίου του ποιητή μας. Και λέω “κατά κανόνᔨ  γιατί υπάρχουν  και  εξαιρέσεις. Κείμενα  που αποκαλύπτουν “γνώση” και  ενσωματώνουν “τρόπους”  και αρετές του φωσκολικού έργου.   Και μια από τις εξαιρέσεις  αυτές τη βρίσκουμε – πού αλλού άλλωστε; –  στη Ζάκυνθο!  Τύχη αγαθή, την  εντοπίζει η ερευνήτρια στο ποιητικό έργο του  Διονύση Σέρρα, στο  οποίο  αφιερώνει  το ένα τρίτο του βιβλίου της,  σελίδες αξιόλογες  που θα ήταν ευχής έργο να εκδοθούν   χωριστά,σαν αυτοτελής μονογραφία. Η Σγουρίδου μεθοδικά και με αγάπη αναλύει και προβάλλει την  παρουσία του Φώσκολου στο έργο του Σέρρα, αναδεικνύοντας τον τελευταίο  ως τον κατ’ εξοχήν “φωσκολιστή” ποιητή των ημερών μας. Γνωρίζουμε και έτσι τεκμηριώνεται από την Σγουρίδου, ότι από τόν Μαρτελάο , τον Σολωμό και τον Τερτσέτη  μέχρι σήμερα όλοι,  ή  σχεδόν όλοι,  οι ζακύνθιοι ποιητές, ορμώμενοι από ένα αίσθημα  υπέρτατου χρέους, θαυμασμού και ζακυνθινολατρείας ,  έχουν αφιερώσει στο Φώσκολο πλήθος κειμένων     (σονέτα, ωδές,επιγράμματα, χαϊκού,  στίχους,  κλπ). Οι άλλοι, εκτός του Σέρρα,  σύγχρονοί μας ζακυνθινοί ποιητές που εμπνέονται και γράφουν, ο καθένας με τον τρόπο του,  για τον Φώσκολο,   είναι οι εξής, (με τη σειρά που αναφέρονται στην εισαγωγή και ανθολογούνται στο Παράρτημα του παρόντος βιβλίου): Λούλα Βάλβη Μυλωνά,  Παναγιώτης Καποδίστριας, Διονύσης Φλεμοτόμος και Ζαχαρίας Στουφής.  Φαίνεται όμως ότι  ο Διονύσης Σέρρας είναι εκείνος που, σε σειρά ποιητικών συλλογών  και επικαιρικών λυρικοσατιρικών στιχουργημάτων του, ξεχωρίζει ως ο ποιητής που δημιουργικά και “επιμόνως” έχει  “εσωτερικεύσει”  περισσότερο τον Φώσκολο, εμπνεόμενος από το έργο, το πνεύμα, τις ιδέες και τα διδαγματά του. Το επίτευγμα αυτό οφείλεται χωρίς άλλο σε  μια σειρά ξεχωριστά  πλεονεκτήματα, προσόντα και αρετές που συγκεντρώνει ο σημερινός ποιητής: ζακυνθινή “ιδιοσυγκρασία” πέραν της καταγωγής,  ζακυνθινολατρεία, πόνος για τα δρώμενα της μικρής πατρίδας,  λάτρης του ωραίου, δεινή και πολυδιάστατη λογιοσύνη. Τα λυρικά ποιήματα και  λυρικοσατιρικά  στιχουργήματα του Σέρρα, πηγάζουν από την  ίδια αστήρευτη λυρική και σατιρική φλέβα , τους καρπούς της οποίας γεύτηκε  ο Ούγος Φώσκολος  στην αρχή του βίου του στο Τζάντε.

Σε σχέση με τους άλλους ανθολογούμενους, αξιοπρόσεκτα είναι  τα “φωσκολικά” κείμενα των παλαιοτέρων  επτανησίων: Γεωργίου Τερτσέτη (“Epistola a Ugo Foscolo”), Ανδρέα  Λασκαράτου (“Εις τον Φώσκολον”)  και  Γιάννη Τσακασιάνου “Στο σπίτι του Φώσκολου”, δύο ποιήματα με τον ίδιο τίτλο, των ετών  1881 1888). Από τους ποιητές του αθηναΙκού περιβάλλοντος ιδιαίτερη μνεία αξίζουν τα κείμενα του Μιλτιάδη Μαλακάση (“Ούγος Φώσκολος (Ευλαβική Προσφορά)” ,  και του “ναυαγισμένου”,  στους βάλτους της ελληνικής πολιτικής,  ναυπάκτιου λυρικού Γεωργίου Αθάνα, με τίτλο “Ελληνική Ωδή στον Ούγο Φώσκολο”.  Πρόκειται για ένα σπουδαίο ποιητικό  πόνημα   203 ανομοιοκατάληκτων δεκαπεντασύλλαβων στίχων,  αφιερωμένο στον  Φώσκολο το 1978, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 200 ετών από τη γέννησή του, το οποίο  αναλύεται  και σχολιάζεται  διεξοδικά και εύστοχα από την ερευνήτρια.

ΦΙΛΟΠΑΤΡΙΣ χωρίς καμιά αμφιβολία είναι ο Ούγος Φώσκολος, αλλά Φιλόπατρις AL DUALE. Στην Ευρώπη των ημερών του τον προσαγόρευαν “Ιταλό πατριώτη”. Στην Αγγλία της Regency περιόδου έγινε δεκτός, με τιμές και  εγκαρδιότητα από την αριστοκρατία και τους Whigs,  ως “an Italian patriot”. Τούτο δεν σημαίνει ότι ήταν λιγότερο “Έλληνας πατριώτης”. Το ενδιαφέρον και οι προσπάθειές του για την ελληνική αναγέννηση είναι επαρκώς γνωστά, όπως και τα  συναισθήματα  νόστου για την γενέτειρα γη.

Εφέτος, 190 χρόνια από τον θάνατό του, σχολιάζουμε εδώ τα τεκμήρια της φωσκολικής παρουσίας  στον ελλαδικό χώρο, πρωτίστως στη Ζάκυνθο. Δεν πρόκειται για μια παράξενη συγκινησιακής φύσεως  ιδιαιτερότητα  των συμπατριωτών του. Το έργο του Ούγου Φώσκολου στο σύνολό του, όχι μόνο η ποίησή του, διατηρεί τη φρεσκάδα και τη ζωντάνια μιας πολλαπλής νεωτερικότητας… Το πνεύμα του και το  δίδαγμά του παραμένουν  δημιουργικά, κάτι που μπορεί να συνοψιστεί σε  αυτή εδώ τη φράση του Eugenio Montale: “Il Foscolo è un poeta che non si è ripetuto mai”. Αξία που  θα άξιζε να έχουν  υπόψη οι ομότεχνοι, αλλά και ο αλγόριθμος της ακαδημαϊκής έρευνας.

Το βιβλίο των 450 και πλέον σελίδων, που κυκλοφόρησε από τις ζακυνθινές Εκδόσεις Τρίμορφο,  προλογίζεται από τον καθηγητή του Τμήματος Ιταλικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ Γεράσιμο Γ. Ζώρα και κλείνει με παράρτημα που περιλαμβάνει το σύνολο των εξεταζόμενων στιχουργημάτων. Πρόκειται για αξιόλογη  προσφορά στις φωσκολικές σπουδές και την Ζάκυνθο..

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Συγχαρητήρια θερμά στον ποιητή Διονύση Σέρρα.  Ως ζακύνθιος και φίλος,  με χαροποιεί το γεγονός ότι βρέθηκε πεπειραμένος κάλαμος italianista να γράψει για το ποιητικό του έργο, αναδεικνύοντας επιτυχώς τον στενό του σύνδεσμο με τον Φώσκολο. Τώρα που,  μετά τις πολυετείς προσπάθειες των ζακυνθίων και την ευρωπαϊκή συνδρομή,   απόκτησε και πάλι στέγη ο Ούγος μας στον ίδιο πατρογονικό του χώρο, εύχομαι και ελπίζω  να δοθεί  στον Διονύση Σέρρα, στον πιο “φωσκολιστή” από τους “φωσκολιστές” του τόπου, η δυνατότητα να συμβάλει ενεργώς  στο να καταστεί η CASA DI FOSCOLO  στη Ζάκυνθο  ένα πραγματικό κέντρο πολιτισμού, αυστηρά μέσα στο πλαίσιο του προορισμού του…

σ.α. 

.